Poza Diecezją Gliwicką: SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ BOLESNEJ W SKRZATUSZU

Data dodania: 2024-05-12 09:14:38

SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ BOLESNEJ W SKRZATUSZU

Historia skrzatuskiego sanktuarium to historia wiary i nadziei pokoleń, które czerpały je z modlitwy do Maryi, przedstawionej z martwym ciałem Syna na kolanach.

XV-wieczna Pieta z wierzbowego  drewna trafiła do Skrzatusza w 1575 r. po dramatycznych wydarzeniach w kościele w Mielęcinie leżącym ok. 15 km na południowy zachód od Wałcza.

Tam luteranie wyrzucili ją z kościoła, uszkodzili, usiłowali utopić, w końcu odsprzedali przygodnemu garncarzowi z Piły. Od niego nabyła figurę, z myślą umieszczenia jej  w miejscowym drewnianym kościółku, mieszkanka Skrzatusza, Katarzyna Kadujska [Kadrzycka]. Skrzatusz był wówczas filią parafii pw. św. Mikołaja w Wałczu, a kościół w Skrzatuszu pw. Wniebowzięcia NMP, poświęcony został w 1572 r. Napływ wiernych, proszących o Maryję o łaski, początkowo liczny, spadał aż do wydarzenia z 1621 r. kiedy uwagę przechodzących obok Skrzatusza nocą podróżnych zwróciła jasność bijąca od kościoła, a ściślej od figury Piety, stojącej wtedy na bocznym ołtarzu kościoła. Figurę uroczyście przeniesiono na główny ołtarz drewnianego kościółka, a do Skrzatusza znów napłynęły rzesze wiernych, prosząc o łaski. W 1660 r. biskup poznański Wojciech Tolibowski erygował samodzielną parafię w Skrzatuszu pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Do parafii Skrzatusz przyłączono wówczas m.in. osady i wsie: Czaplę, Chude, Dąbrówkę, Klęśnik, Pluty, Popowo, Różewo, Wiesiółkę, Witankowo oraz Tarnowo. Pierwszym proboszczem parafii został jezuita ksiądz Jakub Krueński. Figura Piety uznana za cudowną przez biskupa poznańskiego na podstawie dokumentacji 66 wydarzeń uznanych za cudowne. Oto niektóre z nich, przytoczone w kronice ks. Andrzeja Delerdta z 1777 r.:

'Gdy synaczko około piętnaście lat mającego rodzice ze wsi Witkowo do Skrzatusza na pochowanie umarłego przywieźli ku cmentarzowi dojeźdżając matka jego, że bardzo tego jedynak kochała, z ufnością wielką do Najświętszej Panny westchnęła: Ach, Matko Najświętsza, gdybyś mi jeszcze jedyną pociechęz syna mego wróciła. Natychmiast młodzieniaszek z trumny jeszcze na wozie leżącej powstaje, jako w kościele przy zakrystii odmalowano.'

'Kapłan z zakonu św. Franciszka Wojciech Rozwelski konno podróż odprawując gdy z mostu w rzekę bystrą z koniem szwankował w samym impecie myślą do NPM Skrzatuskiej westchnąwszy natychmiast szczęśliwie wypłynął.'

'Chłopaczek ze wsi Skrzatusz kąpiący się w jeziorze utonął, którego w godzinę rodzice i krewni szukając na brzegu z wody wyciągnęli żywać począł i zdrowo na nogi powstawszy wyznał, że go Najświętsza Panna w tej postaci jako w obrazie skrzatuskim widzieć się dała, za rękę wziąwszy do brzegu przyprowadziła.'

1687-94 - Fundacja obecnego kościoła przez wojewodę poznańskiego, starostę nowodworskiego Wojciecha z Goraja Brezę.

1690 - Król polski Jan III Sobieski zrównał parafię w Skrzatuszu z wielkimi parafiami miejskimi i powiększył jej włości.

1698  - Wystrój kościoła – malowidła na sklepieniu i ścianach kościoła, ambona, małe organy („pozytyw”).

1701 - Konsekracja kościoła przez biskupa poznańskiego Hieronima Wierzbowskiego. W następnych latach fundacja bocznych ołtarzy Podwyższenia Krzyża, św. Józefa i świętych Aniołów.

1772 - I rozbiór Polski. Skrzatusz trafia pod władzę Prus.

1777 - Ks. Andrzej Delerdt, wikary skrzatuski spisuje po polsku historię Piety oraz listę cudów i łask doznanych za pośrednictwem Maryi Skrzatuskiej. Mimo państwowej dominacji Prus Polacy licznie uczestniczą w uroczystościach maryjnych, szczególnie parafialnym odpuście 15sierpnia. Zapraszany jest polski kaznodzieja. Wg konik na uroczystości przybywało do 10 tysięcy wiernych, rozdawano 3 tysiące Komunii świętej.

ok. 1870 - Fundacja nowych organów firmy Sauer z Frankfurtu nad Odrą

1877-1889 - Proboszczem w Skrzatuszu jest narzucony przez władze pruskie ks. „państwowiec” Jan Nepomucen Lizak. Wierni bojkotują proboszcza i nie uczęszczają do świątyni. Duszpasterstwo prowadzi potajemnie usunięty proboszcz, ks. Tuszyński.

1889 - Duszpasterstwo obejmuje przeciwnik kanclerza Bismarcka ks. Bernard Falkenberg, który odnawia życie parafii oraz świątynię. Pracuje tu do śmierci w 1903 r.

1920 - Parafia w Skrzatuszu wchodzi w skład Niezależnej Prałatury Pilskiej – jednostki kościelnej utworzonej m.in. z części diecezji poznańskiej, pozostałej poza granicami II Rzeczypospolitej. W świątyni nadal razem modlą się Niemcy i Polacy.

Styczeń 1945 - Polscy robotnicy przymusowi ratują kościół przed wysadzeniem przez żołnierzy radzieckich. . Ówczesny proboszcz, ks. Franciszek Garske ukrywa archiwa parafialne, w tym kronikę ks. Delerdta, umieszczając ją na strychu sąsiedniego domu. Plebania zostaje spalona przez wojsko. Po zakończeniu II wojny światowej parafia w Skrzatuszu wraca w granice Polski

1951 - Duszpasterstwo parafii obejmują księża salezjanie.

1972 - Parafia w Skrzatuszu wchodzi w skład nowo utworzonej diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Biskup Koszalińsko-Kołobrzeski Ignacy Jeż ustanawia w Skrzatuszu maryjne sanktuarium diecezjalne z odpustem w niedzielę po 15.09. – dniu wspomnienia Matki Bożej Bolesnej.

1988 - Z inicjatywy bp. Jeża, prymas Polski kard. Józef Glemp koronuje Pietę koronami papieskimi w obecności tysięcy zebranych pielgrzymów.

2001 - Duszpasterstwo w parafii przejmują księża diecezjalni. Pierwszym z nich jest ks. Józef Słowik. Ma wielkie plany rozwoju sanktuarium: „urządzenie stacji Drogi Krzyżowej z wizerunkami męczenników z poszczególnych diecezji Polski, 15 kaplic odpowiadających tajemnicom różańcowym, zadaszony ołtarz polowy, trzy wysokie krzyże na wzgórzu zamykającym plac. Dla prawidłowego funkcjonowania sanktuarium niezbędne jest również wybudowanie Domu Pielgrzyma. Według wizji kustosza powinien to być obiekt na miarę XXI wieku z recepcją, restauracją i barem szybkiej i taniej obsługi. Prócz około 300 miejsc noclegowych znajdować się tam będzie sala teatralno-kinowa, wewnętrzna kaplica oraz apartamenty dla specjalnych gości. Cały obiekt podzielony będzie na trzy części: hotelową, administracyjno-biurową i plebanię. Tuż przy sanktuarium miałby jeszcze powstać niewielki ogródek jordanowski oraz małe boisko i plac zabaw dla dzieci, które przyjadą tutaj ze swoimi rodzicami.” (A. Giese op. cit., s. 120). Plany ks. Słowika zaczyna realizować jego następca, ks. Tomasz Jaskółka w 2010 r., dzięki wsparciu biskupa diecezjalnego Edwarda Dajczaka.

2005 - Renowacja organów przeprowadzona przez firmę Sauer z Frankfurtu nad Odrą, dzięki finansowej pomocy Niemców, dawnych mieszkańców Niezależnej Prałatury Pilskiej.

2013 - 25 rocznica koronacji Piety, uroczystość z udziałem metropolity warszawskiego kard. Kazimierza Nycza, ojców Enrique Porcu i Antonello Cadeddu z Brazylii.

2016 - Biskup koszalińsko-kołobrzeski Edward Dajczak odłączył od parafii w Skrzatuszu miejscowości: Witankowo, Dobino, Zawada, Chude, Wiesiółka i utworzył z nich nową parafię z siedzibą w Witankowie.

2016 - Pracę w parafii i sanktuarium rozpoczynają Siostry Uczennice Krzyża.

2017 (czerwiec) - Konsekracja ołtarza i kościoła przez biskupa koszalińsko-kołobrzeskiego Edwarda Dajczaka.

2017 - podczas odpustu diecezjalnego poświęcenie wybudowanego Domu Pielgrzyma.

Pieta skrzatuska powstała na początku XV wieku. Jest to rzeźba przyścienna, w części zasadniczej wykonana z drewna wierzby (Salix), polichromowana, wys. 75 cm, szer. 47 cm, głęb. 16 cm, prawdopodobnie dzieło jednego z warsztatów pomorskich. Z tego samego okresu pochodzą Piety z sanktuariów w Oborach, Jarosławiu, Haczowie, jednak skrzatuska Pieta wyróżnia się łagodnym wyrazem twarzy Maryi, zamyślonej, prawie uśmiechającej się, delikatnej, dziewczęcej. Biskup Koszalińsko-Kołobrzeski Edward Dajczak nazywa Ją Matką Miłości Zranionej i Naszej Nadziei. Dramatyczne dzieje rzeźby, próby jej zniszczenia w 1575 r. i naprawy w następnych latach sprawiły, że dzisiejszy wygląd rzeźby jest owocem pracy konserwatorów, szczególnie w 1986 r. Wtedy to ręce, nogi i szyję postaci Jezusa oraz dłonie postaci Maryi odtworzono z sezonowanego drewna lipowego, zastępując substancję z mchu, siana, gipsu i papieru. Choć stylistycznie nawiązują raczej do baroku niż średniowiecza, przez przeszło 30 lat scaliły się z wizerunkiem Piety przyzwyczajając do niego wiernych. Ponadto są wykonane bez zarzutu, na bardzo dobrym poziomie plastycznym przez rzeźbiarza Stanisława Wyrostka z Gdańska. Usunięto też wtedy z twarzy Maryi grubą powłokę zaprawy zakrywającej modelunek snycerski. Zdezynfekowano i utwardzono drewno. Podczas konserwacji w 2013 r., obok zabiegów ratujących drewno, zmieniono polichromię szat Maryi, nadając płaszczowi kolor niebieski, a sukni - czerwony, jako właściwe dla przedstawień Maryi z okresu, kiedy rzeźba powstała. Taka kolorystyka rzeźby ma potwierdzenie w istniejących w różnych miejscach świątyni skrzatuskiej wizerunków Piety, namalowanych w XVII w. Na głowach Jezusa i Maryi są korony. Te mające formę otwartą są koronami papieskimi, nałożonymi na głowę Jezusa i Maryi w 1988 r. przez ks. kardynała prymasa Józefa Glempa. Te 'zamknięte' są koronami odnalezionymi przy remoncie kościołą w 2011 r. Poddane zabiegom konserwatorskim okazały się jedymi z najstarszych tego typu koron w Polsce. Ich najstarsza część pochodzi z ok. 1660 r., a następne zmiany dokonywane do XX w. są znakiem kwitnącej tu przez wieki pobożności i ofiarności wiernych.

powrót ::